သတင္းစီးဆင္းမႈ၊ ျပည္ပအေျခစိုက္မီဒီယာမ်ား၏ အေနအထားႏွင့္ ျပည္သူတို႔၏ ပူးေပါင္းပါဝင္ေရး

ေစးရယ္စိုး သတင္းသမားေတြဟာ မည္သူ႔ကိုမဆို အင္တာဗ်ဴးမလုပ္ခင္ က်ေနာ္/က်မဟာ ဘယ္သူျဖစ္ပါတယ္၊ ဘယ္ကပါဆိုတဲ့ အစပ်ိဳးစကားလံုးေတြနဲ႔ မိတ္ဆက္ၿပီးမွ အင္တာဗ်ဴးလုပ္ၾကရပါတယ္။ ဒါဟာသတင္းသမားေတြတိုင္းရဲ့ မျဖစ္မေနလိုက္နာ ေစာင့္ထိမ္းရမဲ့အခ်က္ေတြထဲက က်င့္၀တ္တခုျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ျပည္ပအေျခစိုက္ ကရင္နီတိုင္းရင္းသား သတင္းအဖြဲ႔တခုျဖစ္တဲ့ ကႏၱာရ၀တီတိုင္း(မ္)က သတင္းသမား (ဂ်ာနယ္လစ္) ေတြအေနနဲ႕ ထိုက်င့္၀တ္ကိုေစာင့္ထိန္းၿပီး မိမိရဲ့ေဒသခံ သတင္းရင္းျမစ္ေတြဆီက အခ်က္အလက္ေတြ ဆက္သြယ္ရယူတဲ့ အခါမွာျဖစ္ေစ၊ ေဒသခံေက်းရြာေတြဆီကို ကိုယ္ခ်င္းေတြ႕ သြားေရာက္ အင္တာဗ်ဴးလုပ္တဲ့ အခါမွာျဖစ္ေစ မိမိဟာ ေကတီသတင္းဌာနက ဂ်ာနယ္လစ္ပါလို႔ မိတ္ဆက္စကား အစပ်ိဳးလိုက္တိုင္း “ႏိုင္ငံေရးသမား”လို႕ ရႈျမင္ျခင္းခံရတဲ့ကိစၥက ဂ်ာနယ္လစ္နဲ႕ ေဒသခံ သတင္းရင္းျမစ္ေတြအၾကား အဆက္အသြယ္ျဖတ္ခံရတာတို႕ လူမႈဆက္ဆံေရးေတြ က်ဲလာတာတို႕ မၾကာခဏဆိုသလို ျဖစ္ေပၚေနတတ္ပါတယ္။ ကရင္နီျပည္မွာရွိတဲ့ သာမာန္ ေဒသခံလယ္သမားမေျပာနဲ႕ ဘြဲ႕ရပညာတတ္ေတြ ျဖစ္တဲ့ ေက်ာင္းဆရာ၊ ဆရာ၀န္၊ ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္၊ အပစ္ရပ္ လက္နက္ကိုင္ေခါင္းေဆာင္ေတြေတာင္ ေကတီလို ျပည္ပက ဂ်ာနယ္လစ္ကို အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးသမားလို႕ပဲ ရႈျမင္သတ္မွတ္တာကို ေကတီအေနနဲ႔ လက္ေတြ႕ လုပ္ငန္းခြင္မွာ ေတြ႕ႀကံဳေနရတာပါ။ ဒီလိုအေျခအေနေတြၾကားမွာ ေကတီဂ်ာနယ္လစ္ေတြအေနနဲ႕ ကရင္နီျပည္က ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရးေတြနဲ႔ ဆက္စပ္ၿပီး တရားမွ်တမႈမရွိဘဲ ျဖစ္ပ်က္ေနတဲ့ ပဋိပကၡေတြ၊ ျဖစ္ပ်က္မႈေတြ၊ ျဖစ္ရပ္မွန္ အေၾကာင္းအရာေတြကို သြယ္၀ိုက္တဲ့ နည္းလမ္းေတြနဲ႕ရယူတင္ျပၾကရပါတယ္။ ျပည္ပက ဂ်ာနယ္လစ္ေတြကို ႏိုင္ငံေရးသမားေတြလို႕ ေယာင္၀ါး၀ါး ထင္ေၾကးေပးေနၾကတဲ့ ကိစၥဟာ ႏိုင္ငံတခုရဲ့ ႏိုင္ငံေရးအုပ္ခ်ဳပ္မႈစနစ္နဲ႕လည္း သက္ဆိုင္တယ္လို႕ ထင္ျမင္ယူဆပါတယ္။ အစိုးရပိုင္မီဒီယာႏွင့္ ဂ်ာနယ္လစ္ ျမန္မာႏိုင္ငံလို စစ္အာဏာရွင္စနစ္နဲ႕အုပ္ခ်ဳပ္ေနတဲ့ႏိုင္ငံမွာ သတင္းမီဒီယာကို အစိုးရကသာ ထိန္းခ်ဳပ္ ပိုင္ဆိုင္ထားၿပီး ျပည္သူလူထုအတြက္ ထုတ္လြင့္ေပးေနတဲ့ ေန႕စဥ္ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြဟာ စစ္တပ္ရဲ့လုပ္ရွားမႈ မူ၀ါဒ၊ စစ္အစိုးရရဲ့ ေကာင္းမႈလို႔ ဗန္းျပထားတဲ့ ေက်ာင္း၊ လမ္း၊ တံတား၊ အဆာက္အဦ စတာေတြရဲ့ အေၾကာင္းေတြပဲ ပါရွိပါတယ္။ အစိုးရပိုင္သတင္းစာနဲ႔ TV ေတြမွာ သတင္း၊ ေဆာင္းပါး၊ ေခါင္းႀကီး၊ ေ၀ဖန္သံုးသပ္ခ်က္ေတြ ေရးသား တင္ျပေနတဲ့ စာေရးဆရာနဲ႔ ဂ်ာနယ္လစ္ေတြဟာလဲ political reporter အမ်ိဳးအစားကဲ့သို႔ပင္ စစ္အစိုးရရဲ့မူ၀ါဒနဲ႔ ၀ါဒျဖန္႔ခ်ိေရးေတြကိုသာ အဓိကအေျခခံၿပီး ဘက္လိုက္ ေရးသားတင္ျပၾကပါတယ္။ political reporter ဆိုတဲ့ ဂ်ာနာလစ္အမ်ိဳးအစားဟာ ႏိုင္ငံေရးသမားတဦးတေယာက္အတြက္၊ ပါတီတခုအတြက္၊ အစိုးရအတြက္ ၀ါဒျဖန္႔ခ်ီေရးသတင္းေဆာင္းပါးေတြ ေရးသားတဲ့အတြက္ မီဒီယာေလာကမွာ အႏၱရာယ္ႀကီးမားတဲ့ ရီပိုတာအမ်ိဳးအစား တစ္ခုအျဖစ္လည္း သတ္မွတ္ယူဆလို႔ရပါတယ္။ အစိုးရကို အားနည္းခ်က္ေတြျဖစ္ေစမည့္ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ၊ ဥပမာ - စစ္တပ္မွ ရြာသားမ်ားကို သူပုန္ႏွင့္ဆက္စပ္မႈရွိေသာေၾကာင့္ ဖမ္းဆီးသတ္ျဖစ္ျခင္း၊ တိုင္းရင္းသူအမ်ိဳးသမီးမ်ားအား အတင္းအဓမၼ ေစာ္ကားျခင္း၊ အတိုက္ခံႏိုင္ငံေရးသမားမ်ားအား မတရားဖမ္းဆီးခ်ဳပ္ေႏွာင္ျခင္း၊ ကိုယ့္ျမန္မာႏိုင္ငံအေရး ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ေတြ ထုတ္ေဖၚေသာ သံဃာေတာ္ေတြကို အတင္းအဓၶမ သကၤန္းခြ်တ္၍ စိတ္မူမမွန္သူမ်ားအျဖစ္ သတ္မွတ္ၿပီး ဖမ္းဆီးေထာင္ခ်ျခင္း စတဲ့ လူ႕အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ား ရွိေနတဲ့သတင္းေတြကို အစိုးရပိုင္ ရုပ္ျမင္သံၾကားမ်ားနဲ႔ သတင္းစာမ်က္ႏွာေတြေပၚမွာ ထုတ္လြင့္ျခင္းလံုး၀မရွိပါဘူး။ စစ္အစိုးရရဲ့မွားယြင္းမႈေတြ တရားမမွ်တမႈေတြကို ေထာက္ျပၿပီး ျပည္သူေတြရဲ့ အျဖစ္မွန္ခံစားေနၾကရတဲ့ အသံေတြ၊ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကို ျပည္ပက ျမန္မာနဲ႔တိုင္းရင္းသား မီဒီယာေတြကေန ထုတ္လြင့္ေပးတဲ့အတြက္ ျပည္ပကမီဒီယာေတြဟာ ျမန္မာျပည္ရဲ့ မေကာင္းေၾကာင္းကို ေလလႈိင္းကေန တိုက္ခိုက္ေနတယ္ဆိုတာေတြကို စစ္အစိုးရပိုင္ သတင္းမီဒီယာက မၾကာခဏ ျပည္သူေတြအၾကား ၀ါဒျဖန္႔ခ်ိေနသည္ကို ျပည္သူမ်ား သိၿပီးသားျဖစ္ေပလိမ့္မည္။ ေဒသခံလူထုၾကားသတင္းအေမွာင္ခ် ၿခိမ္းေျခာက္ျခင္း ကမၻာေပၚမွာ သတင္းအေမွာင္ခ်တဲ့ ႏိုင္ငံမ်ားထဲက ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ အဆိုးဝါးဆံုး အဆင့္မွာရွိေနပါတယ္။ ၂၀၀၉ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ ညႊန္းကိန္းအရ ၁၇၅ ႏိုင္ငံအနက္ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ လြတ္လပ္ခြင့္ အနည္းဆံုးအျဖစ္ ၁၇၁ မွာ ခ်ိတ္ေနပါတယ္။ ျမန္မာေအာက္မွာ အီရန္နဲ႔ ေျမာက္ကိုရီးယားလို ဆိုးရြားတဲ့ ႏိုင္ငံေတြသာ က်န္ပါေတာ့တယ္။ အထူးသျဖင့္ ကရင္နီျပည္လို လူနည္းစုျဖစ္တဲ့ တိုင္းရင္းသားေဒသေတြမွာ ေနထိုင္ၾကတဲ့ ျပည္သူေတြကို ျပင္ပက မီဒီယာစာနယ္ဇင္းေတြနဲ႔ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား ေပးပို႔ျခင္းႏွင့္ ရယူျခင္းတို႔ကို လံုး၀ ပိတ္ပင္တားျမစ္ထားပါတယ္။ ဥပမာေျပာရရင္ ၿပီးခဲ့တဲ့စက္တင္ဘာလက ကရင္နီျပည္ ဖရူးဆိုးၿမိဳ႕နယ္အတြင္းမွာရွိတဲ့ ရြာသားပိုင္ ႏြားမ်ားကို စစ္တပ္က မတရားဖမ္းဆီးထိမ္းသိမ္းထားၿပီး ေငြေၾကးျဖင့္အဆမတန္ ျပန္ေရြးခိုင္းတယ္ ဆိုတဲ့သတင္းကို ေကတီမွ ရြာသားမ်ားနဲ႕ဆက္သြယ္ၿပီး သတင္းတင္ျပခဲ့တဲ့အတြက္ ဖရူးဆိုးၿမိဳ႕နယ္အတြင္းမွာရွိတဲ့ ရြာမ်ားကို ေကတီႏွင့္ အဆက္အသြယ္လံုး၀ မျပဳလုပ္ရန္ ၿခိမ္းေျခာက္ခဲ့ပါတယ္။ ၿပီးတဲ့တဲ့ ၂၀၀၈ခုႏွစ္က လူထုဆႏၵခံယူပြဲမွာ ေဒသခံလူငယ္တဦးက မဲမသမာမႈ ျဖစ္ေပၚခဲ့တဲ့အေၾကာင္း ေကတီအားသတင္းေပးပို႕ ခဲ့တဲ့အတြက္ ျပည္ပႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႔အစည္းအား တရားမ၀င္ဆက္သြယ္မႈျဖင့္ ေထာင္ဒဏ္ ႏွစ္ ၃၀ ေက်ာ္ခ်မွတ္ခံခဲ့ရပါတယ္။ ယခုလို အေျခခံေဒသခံလူထုအၾကား ျပည္ပကမီဒီယာမ်ားနဲ႕ အဆက္အသြယ္ရယူမႈအေပၚ ၿခိမ္းေျခာက္ပိတ္ပင္ထားတဲ့အတြက္ ျပည္ပမီဒီယာမ်ားမွ ဆက္သြယ္လာမႈအေပၚ လူထုက ေၾကာက္လန္ေနၾကတာကေန သတင္းေမွာင္ က်တဲ့အထိ ျဖစ္လာရပါတယ္။ အစိုးရက က႑ေပါင္းစံုပါ၀င္တဲ့ မီဒီယာလြတ္လပ္မႈကို ပိတ္ပင္ထားၿပီး လူထုကို တစ္ဖက္သတ္ အစိုးရပိုင္မီဒီယာေတြနဲ႔ ဝါဒျဖန္႔ခ်ိေနတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္လည္း ျပည္ပမွမီဒီယာ အခန္းက႑ကို နားလည္သေဘာေပါက္ဖို႕ ဟန္႕တားမႈေတြ ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ျပင္ပမီဒီယာ၏ အခန္းက႑ ျပည္ပက ျမန္မာမီဒီယာေတြဟာ အေနာက္တိုင္း ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံေတြက ေငြေၾကးအေထာက္အကူနဲ႔ မီဒီယာလုပ္ငန္းကို လည္ပတ္ေနရတယ္ဆိုေပမဲ့ ကူညီေထာက္ပံ့တဲ့ NGO မ်ား၊ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႔အစည္းမ်ားနဲ႔ လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႔အစည္းေတြရဲ့ ထိန္းခ်ဳပ္ စီမံခန္႔ခြဲမႈ ကင္းရွင္းပါတယ္။ သတင္းေရးသားတင္ျပခ်က္ (reporting process) နဲ႔ တည္းျဖတ္ျခင္း (editing process) က႑စတဲ့အပိုင္းေတြမွာ သတင္းဌာနတခုမွာရွိတဲ့ အယ္ဒီတာတို႔ကေနၿပီး လြတ္လြတ္လပ္လပ္ စီမံခန္႔ခဲြၿပီး တည္းျဖတ္တင္ျပသြားၾကပါတယ္။ ယခုလက္ရွိ ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနရ ျပည္တြင္းက အစိုးရပိုင္ မီဒီယာကေန ဝါဒျဖန္႔ခ်ိေနတဲ့အေပၚ ျပည္ပအေျခစိုက္ မီဒီယာေတြကေနၿပီး သတင္းေရးသားဟန္ တင္ျပဟန္ အမ်ိဳးမိ်ဳးတို႔ျဖင့္ တန္ျပန္တံု႕ျပန္ေရးသား ျဖန္႔ခ်ိေနသည့္ အေနအထားကို ထင္သာျမင္သာျဖစ္ေနေပမဲ့ ျပင္ပကမီဒီယာေတြဟာ political reporter ကဲ့သို႔ ဘယ္ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းအတြက္၊ ဘယ္လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕အစည္းအတြက္ရဲ့ အက်ိဳးစီးပြားတခုတည္းကို ဦးစားေပးရပ္တည္ေနတာကို မေတြ႕ရပါဘူး။ ၿခံဳၿပီးေျပာရရင္ ျပင္ပကမီဒီယာေတြဟာ independent idea ကို သတင္းအဖြဲ႔အစည္းအေတာ္မ်ားမ်ားက လက္ခံက်င့္သံုးေနၾကတာကိုေတြ႔ရပါတယ္။ ဥပမာ လန္ဒန္ၿမိဳ႕အေျခစိုက္ BBC ျမန္မာပိုင္းသတင္းဌာန၊ ေနာ္ေ၀းအေျခစိုက္ DVB သတင္းဌာန၊ ထိုင္းႏိုင္ငံအေျခစိုက္ ဧရာ၀တီမဂၢဇင္းနဲ႕ မဇိၥ်မသတင္းဌာနေတြဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ့ အဓိက ႏိုင္ငံေရး ပဋိပကၡ အေၾကာင္းအရာေတြကို သတင္း၊ ေဆာင္းပါး၊ အျမင္ႏွင့္ေ၀ဖန္သံုးသတ္ခ်က္၊ အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္စတာေတြကို ဘက္လိုက္မႈမရွိဘဲ ေရးသားထုတ္လြင့္တဲ့အတြက္ ကမၻာတ၀ွမ္းက ျမန္မာေတြအျပင္ ႏိုင္ငံတကာကပါ reliable ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရတဲ့ သတင္းဌာေတြျဖစ္ေပၚလာပါတယ္။ ထိုနည္းတူ တိုင္းရင္းသားလူနည္းစုမ်ားကို ကိုယ္စားျပဳၾကတဲ့ ျပည္ပက တိုင္းရင္းသားမီဒီယာေတြမွာလည္း ဂ်ာနယ္လစ္အသစ္ေတြအတြက္ အေခၚယူသင္တန္းေပးတဲ့အခါ ေလွ်ာက္လြာေဖာင္ေတြထဲမွာ ေလွ်ာက္ထားသူဟာ “ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းႏွင့္ ကင္းရမည္” ဆိုတဲ့အခ်က္ေတြအဓိကပါရွိလာပါတယ္။ ဒါဟာ ဂ်ာနယ္လစ္တေယာက္ျဖစ္လာရင္ Independent ျဖစ္ဖို႔နဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြနဲ႕ ကင္းရွင္းဖို႕ေရွာင္ရွားလာတဲ့နည္းလမ္းေတြဘဲလို႕ဆိုရမွာပါ။ ၿခံဳၿပီးေျပာရရင္ ျပည္ပကမီဒီယာဟာ သတင္းအေမွာင္ခ်ခံေနရတဲ့ ေဒသခံေတြရဲ႕အသံနဲ႕ခံစားခ်က္ေတြကို တေထာင့္တေနရာကေနၿပီး တခါးဖြင့္ထားေပးသကဲ့သို႕ အစိုးရမီဒီယာမ်ားမွာ မပါတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကို တင္ျပေပးေနပါတယ္။ အစိုးရရဲ႕မမွန္မကန္လုပ္ရပ္၊ တရားမွ်တမႈမရွိတဲ့လုပ္ရပ္မ်ားကို ေစာင့္ၾကည့္သူအျဖစ္လည္း တာ၀န္ယူထားတာပါ။ မည္သူမဆိုဂ်ာနယ္လစ္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္ သတင္းသမားနဲ႔ ႏိုင္ငံေရးဆက္စပ္မႈေျပာတဲ့ေနရမွာ ျမန္မာမီဒီယာေလာကမွာ ႏိုင္ငံေရးသမားကေန သတင္းသမားျဖစ္လာတာတို႕ သတင္းသမားကေနႏိုင္ငံေရးသမား ျဖစ္သြားတာတို႕ ရွိခဲ့ဖူးပါတယ္။ အဲဒီအေၾကာင္း ၀ါရင့္သတင္းဂ်ာနယ္လစ္ေတြ၊ သတင္းစာဆရာေတြရဲ့ ေဆြးေႏြးတင္ျပခ်က္အရ ႏိုင္ငံေရးသမားတဦးကေန သတင္းသမားတဦးျဖစ္လာသူဟာ သတင္းသမားျဖစ္ေနစဥ္ သတင္းသမားရဲ့က်င့္၀တ္ေတြကို လိုက္နာက်င့္သံုးၿပီး သတင္းသမားရႈေထာင့္ကေန အျဖစ္မွန္ကိုအမွန္အတိုင္း ေရးသားတင္ျပသြားဖို႕က ပိုမိုအေရးႀကီးတယ္လို႕ေျဖရွင္းခ်က္ေပးၾကပါတယ္။ လူသားအားလံုးဟာ ဂ်ာနယ္လစ္ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္ဆိုတဲ့ သေဘာလည္း သက္ေရာက္ပါတယ္။ အရွိကိုအရွိအတိုင္း၊ အမွန္ကိုအမွန္အတိုင္း တင္ျပေျပာဆိုတာဟာ သတင္းသမားေတြရဲ့ တာ၀န္သာပဲျဖစ္တယ္လို႕ ေဘာင္ခတ္သတ္မွတ္မထားသင့္ေတာ့ပါဘူး။ ကိုယ္ျမင္တာကိုျမင္တဲ့အတိုင္း၊ အမွန္ကိုအမွန္အတိုင္း ေျပာဆိုတင္ျပ ဖလွယ္ျခင္းဟာ လူသားအားလံုးတို႔ က်င့္သံုးသင့္တဲ့ တာ၀န္ျဖစ္တယ္လို႕က်ေနာ္ယံုၾကည္ထားတယ္။